Click for English

WITAJ W ŚWIECIE SZTUKI

Odkryj Uliczkę Artystów

Odkryj historię i sztukę Uliczki Artystów. Twój przewodnik po świecie twórców.

Jatki we Wrocławiu

Historia miejsca,

w którym sztuka spotyka pamięć

Jatki to jedna z najbardziej charakterystycznych i kameralnych uliczek w centrum Wrocław. Położona tuż obok Rynku, między ulicą Odrzańską a Kiełbaśniczą, zachowała średniowieczny układ urbanistyczny i unikalny klimat. To niewielka przestrzeń o wielowiekowej historii – miejsce, w którym warstwy przeszłości są dosłownie widoczne w bruku.

Skąd wzięła się nazwa „Jatki”?

Słowo „jatka” ma dziś dwa znaczenia. W sensie historycznym oznaczało kram lub drewnianą budę handlową, w której sprzedawano mięso – miejsce pracy rzeźnika. Wyraz pochodzi od prasłowiańskiego jatъka, oznaczającego mały, przenośny szałas lub budę.

Współcześnie termin ten bywa używany w znaczeniu przenośnym – jako określenie krwawej bójki lub masakry („krwawa jatka”). W przypadku wrocławskiej uliczki nazwa ma jednak swoje pierwotne, rzemieślnicze znaczenie i bezpośrednio odnosi się do jej średniowiecznej funkcji handlowej.

W dawnych miastach jatki były często wydzierżawiane rzemieślnikom i stanowiły ważny element organizacji handlu. W XX wieku funkcjonowało także określenie „tania jatka”, odnoszące się do sklepów oferujących mięso niższej jakości – to jeden z przykładów, jak długo to słowo pozostawało obecne w języku.

Od średniowiecznych kramów do galerii sztuki

Historia Jatek sięga początków lokacyjnego Wrocław. W 1242 roku, z inicjatywy księcia śląskiego Bolesława Rogatki, w tym miejscu utworzono zespół kramów rzeźniczych, które szybko stały się głównym miejscem handlu mięsem w mieście.

Uliczka powstała jako dwa rzędy wąskich kramów ustawionych po obu stronach pasażu. Każdy z nich miał zaledwie około trzech metrów szerokości i około dziesięciu metrów głębokości, dzięki czemu na niewielkiej przestrzeni mogło funkcjonować aż 48 stanowisk handlowych. Środkiem przejścia biegł kamienny rynsztok, który pomagał utrzymać czystość podczas handlu mięsem – jego ślad widoczny jest w bruku do dziś.

Rzeźnicy tworzyli we Wrocławiu własny, silny cech, a przez wiele stuleci handel mięsem był ściśle regulowany przez władze miejskie. W dokumentach z 1375 roku miejsce to pojawia się pod nazwą „Stare Ławy Mięsne”, co potwierdza jego znaczenie w gospodarce średniowiecznego miasta.

W tym samym czasie w mieście funkcjonował także drugi ciąg kramów mięsnych – tzw. Nowe Jatki (lub Małe Jatki) w pobliżu Nowego Targu. Oba miejsca należały do różnych cechów rzeźniczych i przez pewien czas konkurowały ze sobą.

Z biegiem czasu znaczenie handlowe uliczki zaczęło maleć. Pod koniec XIX wieku coraz więcej kramów przejmowały warsztaty rzemieślnicze i małe sklepy, a w 1939 roku działały tu już tylko dwa stoiska rzeźnicze.

Po zniszczeniach II wojny światowej zabudowa została odbudowana z zachowaniem historycznego układu uliczki. W drugiej połowie XX wieku dawne kramy zaczęły stopniowo przejmować galerie i pracownie artystyczne. Dziś Jatki są jedną z najbardziej charakterystycznych uliczek sztuki w mieście – miejscem, gdzie dawne rzemiosło handlowe ustąpiło miejsca twórczości artystycznej.

Architektura i detale, które opowiadają historię

Podczas II wojny światowej zabudowa Starych Jatek została częściowo zniszczona – z całego zespołu ocalało jedynie dwanaście kamienic. W 1951 roku rozpoczęto ich odbudowę. Prace ruszyły od kamienicy nr 24, przy której znajdowała się łukowa brama prowadząca na uliczkę od strony ulicy Odrzańskiej.

W trakcie powojennej rekonstrukcji partery kamienic przeznaczono na niewielkie lokale handlowe, natomiast na wyższych kondygnacjach połączono pomieszczenia, tworząc mieszkania. Od strony ulicy Malarskiej dobudowano klatki schodowe wspólne dla kilku budynków.

Wyjątkowym świadectwem dawnej architektury są kamienice oznaczone numerami 1 i 2. Jako jedyne zachowały historyczny układ pomieszczeń, drewniane stropy oraz dekoracyjne polichromie z motywem liści akantu. W przeszłości mieściła się tu siedziba cechu rzeźników, a obecnie swoją siedzibę ma w tym miejscu wrocławski okręg Związek Polskich Artystów Plastyków, a na parterze znajdziesz pracownię artystyczną.

Spacerując po Jatkach, można dostrzec charakterystyczne drewniane klapy wmontowane w bruk. Prowadzą one do głębokich, murowanych komór – dawnych chłodni. W czasach przed wynalezieniem elektryczności rzeźnicy przechowywali tam lód wyrąbywany zimą z Odry i przesypywany trocinami, co pozwalało utrzymać niską temperaturę nawet w upalne lato.

Środkiem ulicy biegnie wyraźne zagłębienie – dawny rynsztok. Bruk został ułożony ze spadkiem ku centrum, co umożliwiało sprawne spłukiwanie nieczystości wodą. Ten surowy detal przypomina o rzemieślniczym charakterze miejsca sprzed wieków.

Symbol pamięci

Na wejściu do uliczki znajduje się Pomnik „Ku czci Zwierząt Rzeźnych” – jedna z najbardziej rozpoznawalnych rzeźb w tej części Wrocław. Monument powstał z inicjatywy prezesa wrocławskiego okręgu Związek Polskich Artystów Plastyków, Piotra Wieczorka, jako symboliczne upamiętnienie dawnej funkcji Jatek – miejsca, gdzie przez stulecia działały kramy rzeźnicze.

Rzeźba ma formę niewielkiego „stada” zwierząt odlanych z brązu. Każde z nich zostało zaprojektowane przez innego wrocławskiego artystę: gęś z jajkiem (Marek Kulik), koza z charakterystycznymi „kozimi bobkami” (Mirosław Grzeszczuk), świnia (Jerzy Bokrzycki), prosię (Jan Zamorski), kaczka (Piotr Butkiewicz), kogut (Ryszard Gluza) oraz królik (Stanisław Wysocki).

Na tabliczce umieszczonej w bruku widnieje napis:„Ku czci Zwierząt Rzeźnych / Konsumenci”.

Pierwsze rzeźby – gęś, koza, świnia i prosię – ustawiono w 1997 roku. Wkrótce dołączyła kaczka, natomiast kogut i królik pojawiły się w kolejnych latach XXI wieku. W czerwcu 2017 roku do grupy rzeźb dołączono także cielę zaprojektowane przez Jerzego Bokrzyckiego (krowa byłaby zbyt duża, aby zmieścić się w przestrzeni uliczki). Szczególnie wyróżnia się kogut – znacznie większy od pozostałych zwierząt. Stoi na podmurówce przy wejściu na Jatki od strony ulicy Odrzańskiej, jakby pilnował wejścia do dawnej uliczki rzeźników.

Dziś brązowe zwierzęta są jednym z najbardziej lubianych i fotografowanych elementów tej ulicy. Turyści często spacerują pomiędzy nimi, dotykają błyszczących od dłoni figur i traktują je jako symboliczny most między dawną historią Jatek a ich współczesnym, artystycznym charakterem.

Jatki dzisiaj - przestrzeń sztuki

Dawne lady rzeźnicze ustąpiły miejsca sztalugom i jubilerskim stołom. Obecnie uliczka jest siedzibą Okręgu Wrocławskiego Związek Polskich Artystów Plastyków (ZPAP) oraz licznych galerii autorskich i pracowni.

Działają tu galerie i pracownie prezentujące malarstwo, grafikę, ceramikę, szkło artystyczne, tkactwo, rzeźbę oraz biżuterię autorską. Dominują prace unikatowe i krótkie serie tworzone bezpośrednio na miejscu.

Aktualna lista galerii i pracowni funkcjonujących na Jatkach dostępna jest na stronie ZPAP:

👉 [https://zpap.wroclaw.pl/galerie/]

Dzięki swojej historii i artystycznemu charakterowi Jatki bywają nazywane „wrocławskim Montmartre” – kameralną przestrzenią, w której przeszłość i współczesna twórczość spotykają się na kilku metrach bruku.

Ćwiąkalska Art Sp. z o.o.

ul. Parkowa 25, 51-616 Wrocław

Numer rejestru KRS: 0000956083

REGON: 521356430

NIP: 8982274245

ul. Parkowa 25, Wrocław

ul. Jatki 1, Wrocław

pn-pt 12:00 - 18:00

INFO

OBSŁUGA KLIENTA

OBSERWUJ

Design & Zdjęcia

© Marta Ćwiąkalska 2021-2026